| Zitsa |
|
Σε σχέση με το όνομά της οι απόψεις διαφέρουν. Κάποιοι
ιστορικοί εκτιμούν ότι είναι Ελληνικό όνομα και προέρχεται από το όνομα μις
κοπέλας της Ζωίτσας η οποία σε αναζήτηση νερού βρήκε μια πηγή στην περιοχή και
για το λόγο αυτό κάλεσε τους δικούς της δημιουργώντας τον πρώτο οικιστικό
πυρήνα.
Κάποιοι άλλοι εκτιμούν ότι το όνομα είναι σλάβικο και μάλιστα για να στηρίξουν την άποψή τους αυτή μνημονεύουν μια μονή στη Σερβία η οποία έχει την ίδια ονομασία στο οποίο μάλιστα στέφθηκε βασιλιάς των Σέρβων και των Ρωμαίων ο περιβόητος Στέφανος Δουσάν.
Η παρουσία του οικισμού στο διάβα του χρόνου ήταν σημαντική
από πολλές απόψεις. Κυρίως όμως γιατί αποτελούσε ανέκαθεν το διοικητικό,
οικονομικό και πνευματικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής.
Η οικονομία της στηριζόταν τόσο στην κτηνοτροφία όσο
και στην καλλιέργεια των αμπελιών. Άλλωστε είναι πάρα πολύ γνωστά τα κρασιά της
από χρόνια τώρα. Ο περιηγητής Ληκ αναφερόμενος στην ποιότητα των κρασιών της
περιοχής την χαρακτηρίζει ως την καλύτερη της Ηπείρου.
Σημαντικό ρόλο στην οικονομική ευημερία της Ζίτσας έπαιξαν
επίσης τόσο οι ευεργέτες της όσο και η οικονομική ευρωστία της μονής του
Προφήτη Ηλία.
Στον τομέα της πνευματικής δραστηριότητας που υπήρχε
στον οικισμό, αξιομνημόνευτη είναι η λειτουργία του Αλληλοδιδακτικού Σχολείου
και αργότερα του Παρθεναγωγείου η ίδρυση και λειτουργία του οποίου στηριζόταν
στη χρηματοδότηση του Κωστάντιου Δ. Φιλίτη. Μετά ιδρύθηκαν και άλλες σχολικές
μονάδες τις οποίες συντηρούσαν οι κάτοικοι του χωριού.
Πρέπει σαφώς να μνημονευτεί η επίσκεψη του Κοσμά του Αιτωλού
στη Ζίτσα το 1778, μια επίσκεψη η οποία αποτέλεσε την αφορμή για την ίδρυση
ενός ακόμη σχολείου του «Δασκαλειό».
Η Ζίτσα έχει να επιδείξει πάρα πολλές προσωπικότητες στις
πλούσιες ιστορικές σελίδες της, ανάμεσα σ' αυτές συγκαταλέγει και δύο άνδρες με εθνική δράση και πανελλήνια ακτινοβολία. Είναι ο εθνομάρτυρας Δημήτριος Νικολίδης, σύντροφος του Ρήγα Φεραίου,που τη νύχτα της 11ης ιουνίου 1798 στραγκαλίδτηκε μαζί με τον Ρήγα και τους υπόλοιπους συντρόφους των, στις φυλακές του Βελιγραδίου.
Και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Ιερεμίας ο Α' ο οποίος για τη διπλωματία και την σοφία του απέναντι στις μεθοδεύσεις και απαιτήσεις των Τούρκων ονομάστηκε σωτήρας του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας.
|
Το πότε δημιουργήθηκε ο οικισμός δεν έχει αποδειχθεί
επιστημονικά. Η πρώτη γραπτή μαρτυρία για την ύπαρξη του εμφανίζεται στο
«Χρονικό των Ιωαννίνων» στα 1382.